toplansa onun benzerini getirememeleri..³²² Kur’an’ın bütün insanlıkla ve kâinatla tam yerinde konuşması.. milyonlarca hafızın kalblerinde daima zevkle yazılması.. çok tekrara rağmen usandırmaması.. çok karmaşık cümlelerine rağmen çocukların nazik ve basit kafalarına bile mükemmelce yerleşmesi.. hastaların ve az sözden bile tesir altında kalan, üzülen ölüm halindekilerin kulağına zemzem suyu gibi hoş gelmesi gibi meziyetleri, talebelerine iki cihan saadetini kazandırır. Ve tercümanının ümmilik mertebesine tam uyması sırrıyla hiçbir zorlama ve gösterişe meydan vermeden fıtrî akıcılığını ve doğrudan doğruya göklerden geldiğini gösterir. En kalabalık zümre olan avam tabakanın basit anlayışlarını, onların seviyesine inerek okşar. En çok gökler ve yeryüzü gibi açık sayfalarını gösterip o sıradan hadiselerin perdesi altındaki harikulâde kudret mucizelerini ve mânidar hikmet satırlarını ders verir. İşte Kur’an bütün bunlarla, irşadının lütfuyla güzel bir i’caz gösterir.

Kur’an, tekrarı gerektiren bir dua ve davet, zikir ve tevhid kitabı da olduğunu bildirmek için güzel, tatlı tekrarlarıyla bir tek cümlede, bir tek kıssada ayrı ayrı pek çok mânâyı, farklı muhatap tabakalarına ders verir. Basit bir hadisede, en önemsiz şeylerin dahi Cenâb-ı Hakk’ın merhamet nazarında, tasarruf dairesinde ve iradesinde bulunduğunu bildirir. İslamiyet’in ve şeriatın yerleştirilmesinde sahabilerin küçük hadiselerini dahi nazara alır. O hadiselerde küllî kanunların bulunması ve umumi olan İslamiyet’in ve şeriatın tesisinde o basit hadiselerin çekirdekler hükmünde çok mühim meyveler vermesi yönüyle de bir çeşit mucizeliğini gösterir. Evet, Kur’an ihtiyacın tekrarından ve tekrarın lüzumundan dolayı yirmi sene içinde yeniden sorulan pek çok soruya cevap olarak ayrı ayrı birçok tabakaya ders verir. Koca kâinatı parça parça edip kıyamette şeklini değiştirerek dünyayı kaldırıp onun yerine büyük ahiret âlemini kuracak Zât’ın zerrelerden yıldızlara kadar her şeyi elinde ve tasarrufunda bulundurduğunu ispat eder. İnsanlığın, kâinatı, yeryüzünü ve gökleri kızdıran, hiddete getiren zulümlerine karşı kâinatın yaratılışının neticesi adına Cenâb-ı Hakk’ın gazabını gösterir. Sonsuz, dehşetli ve geniş bir inkılâbın tesisinde binlerce netice kuvvetindeki bazı cümleleri ve sayısız delillerin neticesi olan ayetlerini tekrar eder. O tekrarlar kusur değil,