almasına kuvvet vermiştir. Yalnız o sebepler hükümlerini bir derece yerine getirip başlarını intizam ve akıcılık perdesinden çıkarmış. Fakat nasıl ki, düz bir ağacın gövdesindeki bir kısım çıkıntılar, sivrilikler ağacın görünüşünü bozmak için değil, onun güzelliğine ve olgunlaşmasına vesile olan meyveyi vermek için çıkarlar. Aynen bunun gibi, şu sebepler de, Kur’an’ın akıcı, açık ve ahenkli beyanında kıymetli mânâları ifade etmek için sivri başlarını çıkarırlar. İşte Kur’an-ı Mübin, yirmi üç senede ihtiyaçlara göre kısım kısım, parça parça indirildiği halde, öyle kusursuz bir tenasübü vardır ki, o kısımlar arasında âdeta bir defada indirilmiş gibi bir münasebet görülür.

• Hem Kur’an, yirmi üç senede, farklı zamanlarda, ayrı sebeplerden dolayı indirildiği halde öyle mükemmel bir bütünlük, uyum ve tutarlılık gösterir ki, sanki tek bir sebeple vahyedilmiştir.

• Hem Kur’an, tekrar tekrar sorulan farklı soruların cevabı olarak geldiği halde, son derece uyum, birlik ve bütünlük gösterir, âdeta tek bir sorunun cevabıdır.

• Hem birbirinden farklı sayısız hadiseye ait hükümleri bildirmek için geldiği halde, öyle kusursuz bir intizam gösterir ki, tek bir hadisenin beyanı gibidir.

• Hem birbirinden çok farklı seviyelerdeki sayısız muhatabının anlayışlarına uygun üslûplara sahip olduğu halde, ifadeleri öyle güzel bir benzerlik, açıklık ve akıcılık gösterir ki, âdeta muhataplarının anlayış seviyesi birdir; Kur’an’ın beyanı su gibi akar.

• Hem Kur’an o birbirinden uzak seviyelerdeki sayısız muhatap topluluklarına ayrı ayrı hitap eden bir kelâm olduğu halde, öyle akıcı bir üslûbu, öyle ahenkli bir nizamı ve açık bir anlatımı var ki, âdeta muhatabı tek bir zümredir. Hatta her bir zümre zanneder ki, asıl muhatap yalnız kendileridir.

• Hem Kur’an, derece derece, farklı irşad gayelerine ve hidayete ulaştırmak için indirildiği halde, öyle mükemmel bir istikameti, ince bir dengesi ve güzel bir intizamı bulunur ki, âdeta maksadı birdir.

İşte bu sayılan vasıflar, karışıklık sebebiyken, Kur’an’ın mucize beyanında açıklığa, akıcılığa ve tenasübe sebep olur.

Evet, kalbi bozulmamış, aklı şaşmamış, vicdanı sağlıklı, zevki selim herkes Kur’an’ın beyanında güzel bir akıcılık, rahatlık, tatlı bir tenasüb,