İkinci Şua

Kur’an’ın harikulâde kuşatıcılığı, enginliğidir.

Bu “Şua”nın beş lem’ası var.

Birinci Lem’a

Kur’an’ın ifadelerindeki kuşatıcılıktır.

Elbette önceki Söz’lerde ve bu Söz’de zikredilen ayetlerde o kuşatıcılık açıkça görülüyor. Evet,

لِكُلِّ اٰيَةٍ ظَهْرٌ وَبَطْنٌ وَحَدٌّ وَمُطَّلَعٌ وَلِكُلٍّ شُجُونٌ وَغُصُونٌ وَفُنُونٌ⁹⁷

hadisinin işaret ettiği gibi, Kur’an’ın beyanları, kelimeleri öyle bir tarzdadır ki, her bir ifadenin, her bir kelimenin, hatta her bir harfin, bazen de bir meselenin ifade edilmeyişinin pek çok hikmeti vardır. Kur’an her bir muhatabına hissesini ayrı bir kapıdan verir.

⁹⁸وَالْجِبَالَ أَوْتَادًا yani, “Dağları yeryüzüne kazık ve direk yaptık.” ayeti buna örnektir.

Sıradan bir insanın bu ifadeden hissesi şudur: Yere çakılmış kazıklar gibi duran dağları görür, onlardaki fayda ve nimetleri düşünür, Hâlık’ına şükreder.

Bir şairin bu beyandan hissesi: Yeryüzünü bir taban, gök kubbeyi onun üstüne konulmuş, yeşil, elektrik lambalarıyla süslenmiş muhteşem bir çadır ve enine bir daire olarak, göğün eteklerinin başında görünen dağları ise o çadırın kazıkları şeklinde hayal eder. Sâni-i Zülcelâl’ine hayretle kulluk yapar.

Göçebe bir edibin bu ayetten nasibi: Yeryüzünü bir çöl, sıradağları ise çok sayıda ve birbirinden farklı bedevî çadırları gibi görür. Dağları, âdeta toprak tabakası yüksek direklerin üstüne atılmış ve o direklerin sivri başları toprak perdesini yukarı kaldırmış, birbirine bakıyor gibi hayal eder. Onları pek çok canlının yuvası olarak düşünür. Büyük, devasa mahlûklar için yeryüzünde böyle çadır gibi dağları kolayca kuran