Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Ashab-ı kiramın hayatına baktığımızda, onların hemen 
her hâdisede Kur’ân-ı Kerim’in yol göstericiliğine mazhar oldukları ve 
hayatlarını bütünüyle Kur’ân’ın teşvik ve ikazlarına göre yaşadıkları görülüyor. 
Günümüz mü’minlerinin de aynı çizgide hayatlarını sürdürebilmeleri için dikkat 
etmeleri gereken hususlar nelerdir? 
Cevap: Kur’ân-ı Kerim’in ahir zamanda maruz 
kalacağı hali ifade eden; 
يَأْتِي عَلَى النَّاسِ زَمَانٌ اَلْقُرْاٰنُ فِي وَادٍ وَهُمْ فِي 
وَادٍ غَيْرِه“İnsanlar üzerine öyle bir zaman gelecek ki, Kur’ân 
bir vadide, onlar başka bir vadide olacaklar.” (Ali el-Müttakî, 
Kenzü’l-ummâl, 6/348) hadis-i şerifinde de ifadesini bulduğu gibi, asırlar var 
ki, Kur’ân bir vadide, biz ise başka bir vadideyiz. Evet, biz belli bir dönemde 
Kur’ân’ın, özellikle tekvînî emirlere bakan yanını ihmal ettik, ona karşı 
kapıları kapadık ve o kapıların ardına sürgüler sürdük. Âdeta jaluzileri 
indirip, onun aydınlık ikliminden dünyamıza sızacak ışıkların önünü kestik. 
Hâlbuki o yüce kitap, tekvînî emirlerin kavl-i şarihi, burhan-ı vazıhı ve 
delil-i sâtı’ıydı. Kâinat, ilim programına göre Allah’ın kudret ve iradesinden 
gelen bir kitap olduğu gibi, Kur’ân da ilim programıyla Allah’ın kelam 
sıfatından gelen ayrı bir kitaptı. Fakat biz zihin ve fikir dünyamızda o iki 
hakikati birbirinden ayırdık. Tabir caizse, talak-ı selase ile de değil, 3’ten 
9’a deyip talak-ı tis’a ile, kalb ve kafayı, tekvînî emirlerle teşriî emirleri 
birbirinden kopardık. Bunun yanında İslâm’ın kalbî ve ruhî hayatına karşı da çok 
ciddi bir yabancılık içine girdik. Dolayısıyla da izafî ve nisbî fetret devri 
diyebileceğimiz uzun bir dönem Kur’ân cemaati, Kur’ân’dan habersiz yaşadı. 
 
Tarih bu ayrılığın daha ileriye götürüldüğüne de şahit olmuştur. Bir gün 
gelmiştir ki, Kur’ân’ın lafzının telaffuz edilmesi bile yasaklanmıştır. Kur’ân 
ancak dar alanlı bazı yerlerde okunup öğretilebilmiştir. Fakirin Kur’ân 
öğrenmeye çalıştığı dönemde de aynı yasaklar mevcuttu. O dönemde köylerde üç-beş 
insan bir araya gelip Allah’ın kelamını öğrenmek istediğinde jandarma 
baskınlarına maruz kalır, küçük çocuklar tüfeklerin ucunda dışarı atılırdı. 
Evet, Kur’ân öğrenmenin bu kadarına bile tahammül edilmiyordu. 
Kur’ân’a Gönülden Teveccüh 
Şimdi Kur’ân’dan bu kadar uzaklaştıktan ve ona yabancılaştıktan sonra, 
yeniden onu derinlemesine duyma ve bizim ferdî, ailevî, içtimaî, iktisadî, 
psikolojik, pedagojik ve kültürel hayatımızda onun nurdan mesajlarını hayatımıza 
tatbik meselesi birdenbire olacak bir iş değildir. Ve hele birileri bizim güzel 
ve güzide müesseselerimizin içine sızarak bir şekilde bu tahribatı devam 
ettiriyorlarsa, yani Kur’ân hâlâ değişik şekillerde sorgulanıyor, hâlâ o sahib-i 
Kur’ân olan Resûl-i Zîşan’ın (aleyhissalâtü vesselâm) hadis-i şeriflerine dil 
uzatılıyor, hâlâ O’nun mucizeleri yerden yere vuruluyor ve hâlâ Kur’ân’a ait 
meseleler bir tarihsellik mülâhazasıyla ele alınıyorsa meselenin zorluğu daha 
iyi anlaşılır. Kaldı ki, bizim şu an bile Kur’ân’a yürekten yöneldiğimiz 
söylenemez. Gerek dil, gerek terminoloji ve gerekse kalbî hayat açısından 
Kur’ân’a öyle bir yabancılaşmışız ki, bütün bu yabancılıkları aşarak Kur’ân’la 
yeniden irtibata geçmemiz çok ciddi bir gayrete vabestedir. İnsanların bir kere 
daha dinin hakkaniyetine ve Resûl-i Zîşan, Sahib-i Kur’ân’ın hak bir peygamber 
olduğuna yürekten inanmaları lazımdır. Öyle ki çok rahatlıkla, “Allah’ım, O’nun 
getirdiği mesajı hayata hayat kılmayacaksam yaşamanın bir mânâsı yoktur. Eğer 
ruhumuzun âbidesini ikame etmeyeceksem, dinin ruhunu yeniden ruhlara 
duyurmayacaksam, bir sayha ile canımı alsan değer.” diyebilmeliyiz. 
Evet, asıl mesele, Allah’ı yürekten duymak ve O’nun marifetini varlığımızın 
asıl gayesi bilmektir. Zira Kur’ân-ı Kerim’e göre bizim yaratılışımızın gayesi, 
iman-ı billah, mârifetullah, muhabbetullah ve bir de Cenâb-ı Hakk’ın değişik 
tecelli dalga boyunda bir lütuf olarak ihsan buyurduğu zevk-i ruhanîdir. Eğer 
Allah yaratılışın gayesi olarak bunu ifade etmişse ve biz de bunu 
değiştirmişsek, evvela kendimizle yüzleşmemiz ve ihmallerimizi gözden geçirmemiz 
gerekir. Asırlarca yapılmış tahribatı göz önüne alarak tamir edilmesi gerekli 
olan hususları tamir etmeye çalışmalıyız. Ancak unutulmaması gerekir ki, iç içe 
yaşanan bu korkunç deformasyonları formuna koyma ve kendi şekline irca etme 
meselesi hemen, birdenbire olacak bir iş değildir. Hz. Pîr, asırlardan beri 
rehnedâr olan bir kalenin tamir edilmeye çalışıldığını ifade ediyor. Siz, 
Allah’a iman meselesinin sarsılmasından alın da, anne babaya karşı saygısızlığa, 
anne-babaların bakım yuvalarına atılmasına, ailenin içindeki genel nizam ve 
ahengin bozulmasına kadar o kadar çok değerleri ayaklarımızın altına almışız ki, 
bütün bunların tamir edilmesi belki bir asır ister. Cenâb-ı Hak daha kısa bir 
dönem içinde bu neticeyi lütfedebilir. Bu, O’nun ekstra bir lütfu olur. Biz 
O’nun rahmetinin enginliğinden böyle bir lütfu bekleriz. Fakat realite planında 
işin tabiatının böyle bir zamana vâbeste olduğu unutulmamalıdır. 
Yeni Bir Dip Dalga ile Kur’ân’ı Anlama 
Evet, öncelikle meselenin eksik ve gediğinin bize ait zikzaklardan 
kaynaklandığını, tâ İmam Gazzâlî veya Fatih döneminden bu yana meydana gelen bir 
kısım eksiklerin zamanla teraküm ettiğini bilmeliyiz. Yani bizler zamanla, eksik 
düşünceli, eksik heyecanlı ve kalbî hayatı itibarıyla da eksik olan insanların 
temsilcileri hâline gelmişiz. Bu açıdan dipten bir dalga ile vira bismillah 
deyip işe yeniden başlamalıyız. Nasıl ki çocuğa yaşına göre bir beslenme 
programı uygulanıyorsa, aynen öyle de kalbî ve ruhî hayatımız adına öyle bir 
beslenme vetiresi ve stratejisi oluşturmalıyız. Herkes kendi çapında bunu 
gerçekleştirmeye çalışmalıdır. Ancak bundan sonra Kur’ân’ı doğru anlama imkânı 
doğacaktır. 
Devr-i risalet-penahide içtihat, istinbat ve istihraca açık o kadar çok 
malzeme var ki, bunları bugün yapacağımız içtihat ve istinbatlara menat yaparak 
günümüzü aydınlatabilir ve günümüz insanının problemleri adına çok farklı 
çözümler ortaya koyabiliriz. Fakat evvela bizde güçlü bir heyecanın 
canlandırılması ve imanı hayata gaye yapma duygusunun oluşturulması gerekir. 
Ancak bundan sonra insanlar her bir Kur’ân âyetini kendilerine hitap ediyor gibi 
okuyacaklardır. Meselâ Nûr sûresindeki: 
إِنَّ الَّذِينَ جَۤاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ لَا 
تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا 
اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ 
“O iftirayı atanlar, içinizden bir gruptur. Bu hâdiseyi hakkınızda şer 
sanmayın; belki sizin için hayırlıdır o. Onlardan her biri için kazandığı günah 
vardır.” (Nûr sûresi, 24/11) âyet-i kerimesi, Âişe Validemiz’e yapılan 
çirkin iftirayı ele alıyor. Fakat Kur’ân-ı Mu’cizü’l-Beyan kıyamete kadar 
gelecek bütün insanlara hitap ettiğinden biz kendimize şu soruları sorabiliriz: 
“Acaba gözümüzün nuru, başımızın tacı, hane-i saadetteki kadınlık âleminin en 
büyük muallime-i kübrası mübarek annemize ve aynı zamanda dinin kaynağına 
yapılan böyle bir iftira karşısında Resûl-i Ekrem Efendimiz’in genel tavrı bize 
ne anlatıyor? Acaba Hz. Ebû Bekir Efendimiz’in her meselede durduğu gibi böyle 
bir mesele karşısındaki o dik duruşundan çıkarmamız gereken dersler nelerdir? 
Ümmü Ruman validemizin bu mevzu karşısındaki duruşu bize nasıl bir mesaj 
veriyor? Hâsılı bu âyet bize ne anlatıyor, ne ifade ediyor?” İşte “vira 
bismillah” deyip bütün Kur’ân’ı baştan sona bu bakış açısıyla okuyup anlamaya 
çalışmalıyız. 
Yine bir misal olması açısından arz edeyim: Bakara sûre-i celîlesinin 
başında, Cenâb-ı Hak: 
الم ذَلِكَ الْكِتَابُ لاَ رَيْبَ فِيهِ هُدًى 
لِلْمُتَّقِينَ“Elif, Lâm, Mîm. İşte (o eşsiz, mucize) Kitap: Onun 
(Allah tarafından indirildiği ve baştan sona hakikatler mecmuası olduğu) 
hakkında hiçbir şüphe yoktur. O, muttakiler için ayn-ı hidayet bir yol 
göstericidir.” (Bakara sûresi, 2/1-2) âyet-i kerimeleriyle Kur’ân-ı 
Kerim’in müttakilere hidayet kaynağı olduğunu ifade buyuruyor. Sarf ve nahiv 
âlimleri buradaki hidayetin mânâ-yı mastari olduğunu söylerler. Dolayısıyla 
burada anlaşılması gereken Kur’ân’ın potansiyel olarak bir hidayet kaynağı 
olduğudur. Hâsılün bi’l-mastar diyebileceğimiz, bu meselenin pratik hâline 
gelmesi meselesi ise daha sonraki âyetlerde anlatılır. Şöyle ki; bir sonraki 
âyet-i kerimede: 
اَلَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِالْغَيْبِbuyurarak gaybî hakaike 
yani esmasıyla malum, sıfâtıyla muhat, Zât’ıyla Mevcud u Meçhul O Zât-ı Baht’a 
iman etme, evsaf-ı celîlesiyle O’nu tanıma ve esma-i sübhaniyesiyle O’nu tebcil 
ve takdir etme üzerinde durulmaktadır. Âyet-i kerimenin devamında ise: 
وَيُقِيمُونَ الصَّلَاةَ“Namazı ikame ederler.” 
buyrulmaktadır. Burada يَجْعَلُونَ الصَّلَاةَ veya يُصَلُّونَ الصَّلَاةَ denilmeyip, “ikame” lafzının 
kullanılması ile, namazın mahiyet-i nefsü’l-emriyesine uygun; âdeta ilm-i 
ilâhîdeki şekil, şart ve rükünlerine muvafık bir şekilde ve aynı zamanda hudû ve 
huşû içinde, kişinin kendinden sıyrılıp maiyyet şuuru ve Allah karşısında derin 
bir konsantrasyon duygusu içinde namazın âbidesinin ikame edilmesi gerektiği 
anlatılıyor. 
 
Daha sonra ise: 
وَمِمَّا رَزَقْنَاهُمْ يُنْفِقُونَ“Kendilerine rızık 
olarak verdiğimiz nimetlerden hayır yolunda infak ederler.” buyruluyor. 
Buna göre Allah’ın ihsan buyurduğu nimetlerin hakkını vermek gerekiyor. Eğer 
Cenâb-ı Hak bize mal ihsan ettiyse, muhtaçlara onun hakkı verilmelidir. İlim 
lütfettiyse ettiyse, verilen o nimet ilim yolunda harcanmalıdır. Fikir ve 
düşünce kabiliyeti vermişse, fikir sancısı çekerek, öz beynimizi burnumuzdan 
kusarak düşüncenin hakkı verilmelidir. Şefkat duygusu ihsan etmişse, insanlığı 
kazanma adına son kertesine kadar onun da hakkı verilmelidir. 
 
Bütün bunlardan sonra şöyle buyruluyor: 
وَالَّذِينَ يُؤْمِنُونَ بِمَۤا أُنْزِلَ إِلَيْكَ وَمَۤا أُنْزِلَ مِنْ 
قَبْلِكَ“Hem sana indirilen kitabı, hem de senden önce indirilen 
kitapları tasdik edip iman ederler.” Yani inzal zamanı itibarıyla onu 
temsil eden insanların veya ümmetlerin bu kitapları tam temsil ettikleri 
dönemler itibarıyla sizden evvel inen o kitapların da inme hakkaniyetlerine iman 
ederler, diyor. Müttakilerin bir diğer özelliği olarak ise: 
وَبِالْاٰخِرَةِ هُمْ يُوقِنُونَ“Ahirete de kesin 
olarak inanırlar.” buyruluyor. Burada, يُؤْمِنُونَ denilmeyip يُوقِنُونَ buyrulması, müttakilerin ahiret hakkında tam bir 
yakîn sahibi olmaları gerektiğine işaret içindir. İcmalî olarak arz ettiğim 
bütün bunlar nazarî Müslümanlığın, potansiyel hidayetin realize edilmesi adına 
önümüze serilen hususlardır. 
 
Cenâb-ı Hak bu şekilde müttakilerin vasıflarını anlattıktan sonra şöyle 
buyurur: أُولٰۤئِكَ İşte ey habibim! Nereden bakılırsa bakılsın her 
yönleriyle müstesna olan bu simalar, dırahşan çehreler, âbide şahsiyetler, iman 
ve İslâmiyetle serfiraz olan şu kamet-i bâlâlar var ya, “işte bunlar”: 
عَلٰى هُدًى مِنْ رَبِّهِمْ“Rabbilerinden dosdoğru bir 
yol üzerindedirler.” Bunlar, nazarînin ifade ettiği hakikatleri diyanetle 
güçlendirmiş, derinleştirmiş ve hayatlarının bir buudu hâline getirmişlerdir. 
Onlardaki iman hakikati, pratiğe dönüşmüştür: 
وَأُولٰۤئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ“İlle de bir 
kurtuluştan bahis söz konusuysa, işte kurtulanlar da bunlardır.” 
 
Dar bir meâl çerçevesinde, basit ve kısaca yukarıdaki âyetlerin mealini arz 
etmeye çalışmamın sebebi şudur: Kur’ân’ı, اَلْحَمْدُ لِلّٰهِ رَبِّ الْعَالَمِينَ ’den مِنَ الْجِنَّةِ وَالنَّاسِ ’e kadar, mânâ tabakalarına 
inerek, derinlemesine üzerinde düşünerek yeni bir dip dalga ile baştan sona 
müzakere ve mütalaa etmeliyiz. Öyle ki, “Allah’ım, Senin müstesna ve muhtevası 
engin olan o mükemmel kitabına uymaya çalışıyor; bu istikamette cehd ve gayrette 
bulunuyor ve bu işi yaparken de ins ü cin şeytanlarından Sana sığınıyoruz.” 
mülâhazasıyla dinin bize tahmil ettiği esasların neden ibaret olduğunu baştan 
sona ele almamız gerekiyor. 
Kur’an’ın Aydınlık İkliminde Yeni Ufuklara 
Hz. Pîr, Kur’ân’ı, Allah’tan dinliyor gibi veya Cibril-i Emîn’den dinliyor 
gibi ya da Hazreti Sadık u Masduk’tan dinliyor gibi okumak gerektiğinden 
bahsediyor. Şayet bir insan Kur’ân’ı, Mütekellim-i Ezelî’den dinliyor gibiyse, 
bu çok ciddi bir meseledir. Kur’ân’ı böyle okuyan bir insan, onun bir kelimesini 
duyduğunda, onu on defa aklında evirip çevirir, sonra da o kelimeyi aklının 
bütün nöronlarına emanet eder. Kortekse, “sen biraz bekle, ben yeniden sana 
müracaat edeceğim” der. Bir dosyayı karıştırıyor veya kurcalıyor gibi onu alıp 
bir kere daha baştan sona kadar gözden geçirir. Kur’ân’a bu nazarla 
bakıldığında, hayatın ferdî, ailevî, içtimaî ve kültürel bütün alanlarıyla 
alâkalı problemlerimizi ve onların çözüm yollarını onun içinde bulmak mümkündür. 
 
Selef-i salihîn –Allah ebeden onlardan razı olsun– kendi dönemlerinde mevcut 
ilimleri ve tekvînî ilimlerin inkişafını çok iyi değerlendirmiş ve şartların 
müsaade ettiği ölçüde Kur’ân’ı anlamaya çalışmışlardır. O gün itibarıyla ne 
teleskop ne mikroskop ne de x ışınları vardı. Ama Cenâb-ı Hak bugün bize bu 
imkânları bahşetmiştir. Bunun yanında size duyup hissettiğiniz ve içinize 
sindirdiğiniz bu meseleleri dünyanın dört bir yanına da duyurmak için 
televizyon, internet gibi nice imkânlar lütfetmiştir. Bence, bütün bu imkânları 
değerlendirerek sahabeye yetişmek için canla başla çalışmak gerekir. Onlar 
hicret-i seniyyenin 40. senesinde Sindabat’a ulaşıyor, 80. senesinde Horasan’a 
hâkim oluyorlar. Ahnef İbn Kays’ın karşısında bozguna uğrayan Moğol orduları 
“Bunlarla savaş olmaz!” diyorlar. 
Elbette ki bugün biz, kılıç, kama, ok ve yayla değil; Kur’ân’ın elmas 
düsturlarıyla, tabiatımıza mâl olmuş insanî değerlerimizle, inkıtaa uğramayan 
temsildeki gücümüzle, her zaman aynı istikameti sergileyen müstakim tavır ve 
davranışlarımızla böyle bir seviyeyi yakalayabilmek için uğraşmalı ve Kur’ân’a 
ait güzellikleri bütün dünyaya duyurmaya çalışmalıyız. Fakat daha öncesinde, 
mânâ ve muhteva noktasından meseleyi kendi aramızda çözüp halletmemiz gerekiyor. 
Yoksa camilerde sadece bir mukabele okumakla böyle bir hedefe ulaşılamaz. Bu 
ifadelerimle camilerde mukabele okunmasını hafife alıyor değilim. Bu çok güzel 
bir âdettir. Ama asıl, “Okunan bu âyetlerdeki murad-ı ilâhî ve maksad-ı sübhani 
nedir?” deyip işin özüne, mânâ ve muhtevasına ehemmiyet verilmesi gerektiği 
kanaatindeyim. 
İşte bütün bunların müzakere meclislerinde uzun boylu ele alınması, müşterek 
akılla tahlile tâbi tutulup ortaya konulması gerekir. Bu yapılabildiği takdirde, 
duygu ve düşünce dünyamız itibarıyla bir kez daha yenilenecek, yeni ufuklara 
açılacak ve günümüzün bize yüklediği o tarihî sorumluluğu yerine getirmiş 
olacağız. 
</div>

Kur’ân ve Biz