bizi ve her şeyi görür, sözlerimizi işitir. Bütün işleri mucize ve harikadır. Gördüğümüz ve dillerini bilmediğimiz bütün bu varlıklar O’nun emrindedir.
Birinci Delil
Gel, her tarafa bak, her şeye dikkat et! Bütün bu işlerin arkasında gizli bir el işliyor. Çünkü bak, bir dirhem kadar kuvveti olmayan, çekirdek kadar küçük bir şey, binlerce batman yükü kaldırıyor. Zerre kadar şuuru olmayan şeyler gayet hikmetle iş görüyor. Demek hiçbiri kendi kendine işlemiyor; onları işleten gizli bir kudret sahibi vardır. Eğer kendi kendine olsa, baştanbaşa gördüğümüz bu memlekette her işin bir mucize, her şeyin mucizeli birer harika olması gerekir. Bu ise bir safsatadır.
İkinci Delil
Gel, bütün bu ovaları, meydanları, konakları süsleyen şeylere dikkat et! Her birinde o gizli Zât’ı bildiren işler oluyor. Âdeta hepsi birer imza, birer damga gibi, o görünmeyen Zât’tan haber veriyor. İşte gözünün önünde, bak, bir dirhem pamuktan ne yapıyor! Kaç top çuha, patiska ve çiçekli kumaş çıkıyor; ne kadar şekerleme, yuvarlak tatlı köfte yapılıyor ki, bizim gibi binlerce adam giyse ve yese yeter. Hem bak, demiri, toprağı, suyu, kömürü, bakırı, gümüşü, altını o görünmeyen avucuna alıyor, bir et parçası haline getiriyor.
İşte ey akılsız adam! Bu işler öyle bir Zât’a mahsustur ki, bütün bu memleket her zerresiyle O’nun kudret mucizeleri altında duruyor, her arzusuna boyun eğiyor.
Dipnotlar
- Haşiye: Ağaçları başlarında taşıyan çekirdeklere işarettir. (Dirhem: Yaklaşık 3 grama denk gelen ağırlık ölçüsü).
- Batman: 7,692 kilogramlık ağırlık ölçüsü. Dirhemin 2400 katı.
- Haşiye: Kendi kendine yükselemeyen ve meyvelerin ağırlığına dayanamayan üzüm dalları gibi nazenin bitkilerin, latif ellerini başka ağaçlara uzatıp sarmalarına ve onlara yüklenmelerine işarettir.
- Haşiye: Tohuma işarettir. Mesela, zerre kadar bir afyon tohumu, bir dirhem kadar zerdali ve bir kavun çekirdeği; çuhadan daha güzel dokunmuş yaprakları, patiskadan daha beyaz ve sarı çiçekleri, şekerlemeden daha tatlı, köftelerden ve konserve kutularından daha leziz, daha şirin meyveleri rahmet hazinesinden nasıl da getirip bize sunuyor.
- Haşiye: Yeryüzündeki unsurlardan hayvanların bedenini, spermden canlıları yaratmaya işarettir.