Kur’an ayetlerinden yer istese, o dairenin denizaltıları olan (yani geniş hava âleminde ve esir denizinde yüzen) dünya ve yıldızlar ona diyecektir ki: “Yanımızda senin yerin, görünmeyecek kadar küçüktür.” Eğer parlak, yıldız gibi elektrik lambaları söz hakkı talep edip ayetlere girmek istese, o dairenin elektrik lambaları olan şimşekler, alev topları, gökyüzünü süsleyen yıldızlar ve ışık veren gökcisimleri diyecektir ki: “Bahse ve beyana ancak ışığın ölçüsünde girebilirsin.” Eğer medeniyet harikaları, sanatlarındaki incelik yönünden haklarını istese ve ayetlerden makam talep etseler, o vakit bir tek sinek onlara “Susunuz!” diyecektir, “Benim bir kanadım kadar hakkınız yok. Zira sizlerdeki, insanın sınırlı iradesiyle elde edilen bütün ince sanatlar ve nazik cihazlar toplansa benim küçücük vücudumdaki ince sanat ve hassas uzuvlar kadar hayret verici olamaz...

إِنَّ الَّذِينَ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللّٰهِ لَنْ يَخْلُقُوا ذُبَابًا وَلَوِ اجْتَمَعُوا لَهُ وَإِنْ يَسْلُبْهُمُ الذُّبَابُ شَيْئًا لَا يَسْتَنْقِذُوهُ مِنْهُ ضَعُفَ الطَّالِبُ وَالْمَطْلُوبُ⁶⁷

ayeti sizi susturur.”

Eğer o harikalar, kulluk dairesine gidip o daireden yer istese, şöyle bir cevap alırlar: “Sizin bizimle münasebetiniz pek azdır, dairemize kolay giremezsiniz. Çünkü programımıza göre: Dünya bir misafirhanedir. İnsan ise onda biraz duracaktır, vazifesi çok olan bir misafirdir ve kısa bir ömürde ebedî hayata lâzım olan şeyleri elde etmekle yükümlüdür. En mühim ve en lüzumlu işlere öncelik verilecektir. Halbuki siz, çoğunuz itibarı ile şu fâni dünyayı ebedî bir makam gibi ve gaflet perdesi altında görüyorsunuz, sizde dünyaperestlik hissiyle işlenmiş bir suret görülüyor. Öyleyse hakperestlik ve ahireti düşünmek esasları üzerine tesis edilmiş olan kulluktan hisseniz pek azdır. Eğer arkanızda ve içinizde, kıymetli bir ibadet hükmünde, sırf insanların faydasına, menfaatlerine, herkesin rahatına ve toplum hayatının mükemmelleşmesine hizmet eden ve elbette azınlığı meydana getiren muhterem sanatkârlar ve ilhama mazhar kâşifler varsa, o hassas