a. Hac Menâsikinin Her Biri Bir Semboldür

2. Haccın Hikmetleri

Yukarıda vermeye çalıştığımız genel malumattan sonra, kendi darlığımızdan kaynaklanan dar bir zaviyeden haccın bilebildiğimiz hikmetlerinden bazılarını zikretmek istiyoruz. Daha önce de ifade ettiğimiz üzere, hac gibi her bir ibadetin bildiğimiz-bilemediğimiz ve bazıları itibarıyla da hiçbir zaman bilemeyeceğimiz, aklımızın sınırlarının tamamen dışında kalan yüzlerce, binlerce hikmeti, dünyevî-uhrevî fayda ve maslahatı vardır. Bize düşen ve iktidarımız dahilinde olan, onları tespit etmeye, anlamaya çalışmak.. anlayamadıklarımızı Allah’ın ilmine havale etmek.. ve her ne olursa olsun, O’nun emrini, O’nun fermanına imtisal ve teslimiyeti esas kabul ederek “yakîn gelinceye kadar” bir ömür boyu O’na taabbüdde, kullukta bulunmaktır. Her şeyin doğrusunu O bilir…

a. Hac Menâsikinin Her Biri Bir Semboldür

Hacda yapılan fiillere “menâsik-i hac” dendiğini daha önce söylemiştik. Bu fiillerden her birinin zatına bağlı bir değeri olduğu gibi, temsil edip hatırlattığı şeyler itibarıyla da ayrı bir değeri vardır. Bunlar ifa edilirken bir yandan da his ve düşünce dünyamız itibarıyla bunların sembolize ettiği mânâlar üzerinde yoğunlaşmak gerekir. Bu mânâlar üzerinde tefekkür edilmeksizin ifa edildiklerinde, –her ne kadar mükellefiyet borcu sırtımızdan düşmüş olsa da– hacdan beklenen netice hakkıyla elde edilmiş olmayacaktır.

Hac; genel mânâsı itibarıyla insanın hayat yolculuğunu anlatır. Hazreti Âdem ile Hazreti Havva’nın Cennet’ten yeryüzüne indirilmeleriyle başlayan insanlığın dünyevî hayatını, ölümü, yeniden dirilişi, mahşeri ve nihayetinde yitirilen cennete tekrar kavuşmayı sembolize eder. İnsan, hacda ölüm hakikatini ve dünyanın faniliğini bir kere daha görür. Allah katında en değerli şeyin takva olduğunu yakinen hisseder. İnsanlar