Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: 
Değişik röportaj ve yazılarınızda, halkın zat-ı 
âlinize teveccühünü onlar açısından bir içtihat hatası, kendiniz 
zaviyesinden de bir imtihan vasıtası 
gördüğünüzü belirterek, bu teveccühü, insanları 
hayra yönlendirmede bir kredi olarak kullanmaya 
çalıştığınızı ifade ediyorsunuz. 
’Teveccüh kredisi’ tabirine yüklediğiniz 
mânâları ve bunun nasıl kullanılması 
gerektiğini lütfeder misiniz? 
Cevap: 
Ehl-i dünya, hususiyle kendilerini egoizm ve egosantrizm içine hapsedenler 
hep teveccüh kovalar, teveccüh peşinde koşar ve alkış ararlar. 
Bazı sanat ve mârifet erbabıyla bir kısım siyasetçileri de bu 
kategoriye dâhil edebilirsiniz. Evet, bu insanlarda hâkim olan duygu 
ve düşünce teveccüh beklentisidir. Hatta günümüzde kendini nefyetmeyi 
temel bir disiplin olarak kabul eden insanların tavır ve davranışlarında 
bile kimi zaman böyle bir anlayışın tesiri görülebilmektedir. 
Hâlbuki tarihimize baktığımızda imanda derinleşmiş hakiki mü’minlerin 
bu tür tavır ve davranışlardan hep uzak durmaya çalıştığını 
görmekteyiz. Meselâ, İstanbul’u fethedenler o büyük başarıdan 
dolayı alkış beklentisi içinde olmadıkları gibi, Belgrad’dan 
başarıyla geriye dönenler de alkış beklentisi içinde değillerdir. 
Yavuz cennetmekân aleyhirrahmetü velğufran hazretleri, Mercidabık 
ve Ridaniye seferlerinden dönüp Üsküdar’a geldiğinde, halkın 
alkışlarından kaçmak için gece yarısına kadar Üsküdar’da 
kalmış, halk uykuya dalınca kalkmış ve gece yarısı sessizce Topkapı 
Sarayı’na girmiştir. Ayrıca Kanuni’nin büyük bir seferden döndüğünde 
izbe bir yerde yatmayı tercih etmesi ve Tarık b. Ziyad’ın İspanya’yı 
fethettikten sonra yatağını bir dehlize serdirmesi de bu açıdan 
üzerinde durulması gereken önemli tarihî hâdiselerdir. 
Teveccüh ve İstidrac Endişesi
Bu büyük şahsiyetlerin nefislerine karşı takındıkları bu tutuma, 
tasavvuf ıstılahında “hazm-ı nefs” denir. Demek ki mü’min, 
hangi konumda bulunursa bulunsun, hangi başarıya ulaşırsa ulaşsın 
nefsinin hakkından gelerek onu baskı ve kontrol altında tutmalı 
ve sözünü ona dinletmesini bilmelidir. Böylece nefis, emmâre olmaktan 
levvâmeye, levvâmeden mutmainneye, oradan râdıyye ve mardıyyeye 
ve hatta şahsın istidat ve kabiliyetine göre zâkiye ve sâfiye mertebelerine 
yükselecek ve melekleri bile geride bırakacaktır. Ancak bunun yolu 
da öncelikle nefsi zapturapt altına almaktan geçer. İşte nefse 
hâkim olmanın yollarından birisi de teveccüh-ü nâstan kaçınmak 
ve istemeyerek de olsa böyle bir duruma maruz kalınmışsa onu da 
istidrac endişesiyle karşılamaktır. Bu sebeple iyi bir ruh terbiyesi 
almış insan asla teveccüh-ü nâsı istemez ve beklemez. Teveccühe 
esas teşkil edebilecek hususlarla karşı karşıya kaldığında ise, 
elini ve gönlünü Allah’a açarak, hatta kimi zaman Allah’a el 
açtığını dahi belli etmeden ya bir secdede ya bir rükûda ya da 
bir tesbihat esnasında “Ne olur Allah’ım! Bir an dahi olsa beni 
benimle baş başa bırakma ve bu teveccüh beklentisini benim içimden 
çekip al!” diye dua eder. 
Alkışların Altında Ezilip Kalanlar
İnanan insanların, rıza-yı ilâhî istikametindeki sa’y u gayretlerine, 
vifak ve ittifaklarına, bir ve beraber hareket etmelerine bağlı olarak 
Cenâb-ı Hakk’ın bir kısım lütuf, inayet ve teveccühleri söz 
konusu olabilir. Meselâ böyle bir inayet ve teveccühün neticesi 
olarak, Anadolu insanı tarafından dünyanın dört bir yanında çok 
engince hizmetler ortaya konulduğunu söyleyebiliriz. Merhum Bülent 
Ecevit’in –makamı cennet olsun– yapılan bu hizmetlerle alâkalı 
şöyle bir mülâhazası vardı: “Osmanlı Devleti, dünya muvazenesinde 
muvazene unsuru olan büyük bir devletti. Bütün devletlere sözünü 
geçirecek bir konumu vardı. Fakat o dönemde bile bu ölçüde bir 
açılım olmamıştı.” Şimdi insanlar, bir, böyle büyük bir 
açılıma, bir de bu açılımın arkasındaki insanlara, o işin fikir 
mimarlarına baktıklarında, işin arkasında görünenleri gözlerinde 
büyütüp onlara büyük bir teveccühte bulunabilirler. Hatta bazen 
bu teveccüh daha bir büyütülerek muzaaf veya mükab teveccüh hâline 
getirilebilir. İşte bu noktada bir insan “hazm-ı nefs” edememiş, 
meseleleri yerli yerine koyamamış, yapılan hizmetlerin arkasında, 
vifak, ittifak, anlaşma, uzlaşma, mantıkîlik gibi dinamiklere bahşedilen 
Cenâb-ı Hakk’ın lütuf ve inayetini görememişse, halkın gösterdiği 
iltifat ve teveccüh karşısında başı dönüp bakışı bulanabilir.
 Onun 
için kendi zaviyenizden ’teveccühleri kabul etmeme’ sizin için 
bir esas olmalıdır. Evet, hangi büyük başarı elde edilirse edilsin, 
bütün iyilik ve güzelliklerin, muvaffakiyet ve başarıların Allah’tan 
olduğu ve O’na verilmesi gerektiği hiçbir zaman hatırdan çıkarılmamalıdır. 
Aksi takdirde, insanların muzaaf der muzaaf teveccühleri, pohpohlamaları, 
alkışlamaları karşısında hadisin ifadesiyle boynunuz kırılır 
ve o teveccüh ve iltifatların altında ezilir kalırsınız. Hatırlayacağınız 
üzere, Allah Resûlü’nün (sallallâhu aleyhi ve sellem) yanında 
birisi başarılarından dolayı bir başkasını takdir ettiğinde 
İnsanlığın İftihar Tablosu (aleyhissalâtü vesselâm), 
“Kardeşinin boynunu kırdın!” buyurur. Çünkü muhatap 
o yükü taşıyabilecek durumda değildir. Ama neylersiniz ki, insanları 
bu tür iltifat ve alkışlardan alıkoyamazsınız. Bakarsınız koskocaman 
alayların, taburların elde ettiği ganimeti getirir tek bir adama 
verirler; verirler de “falan kurtardı, filan yarattı, falan şöyle 
naşir-i envar, filan şöyle vifak ve ittifak âbidesi” türünden 
laflar ederler. O zavallı da, bunları yapamayacağının farkında 
olmadığından söylenenleri kabulleniverir. İşte bundan dolayı 
diyoruz ki, elden geldiğince teveccüh-ü nâsı kırmalı ve her zaman 
bir kul olarak kendi konumumuzun farkında olmalıyız. 
 Meselâ 
siz, bütün gönüllere girme, bütün ruhlarda bir yumuşama ameliyesi 
meydana getirme, insanları uzlaştırma, öldürücü ve korkunç silahların 
boy gösterdiği bir dönemde insanlık çapında bir sulh vesilesi 
olma yolunda ceht ve gayrette bulunursunuz. Cenâb-ı Hak da sizi, böyle 
güzel bir işte muvaffak kılabilir. Bunun üzerine insanlar size teveccühte 
bulunur ve bu durumu “o yaptı”, “o etti” hatta günümüzdeki 
yanlış tabirle “o yarattı” diye ifade edebilirler. Bütün bu 
mülâhazalar karşısında insanın kendini izole etmesi, dışlaması 
ve bu takdirleri kabul etmemesi çok önemlidir. Çünkü bütün bu 
muvaffakiyetler, bizim nisbî, kisbî ve şart-ı adi konumunda olan 
irademizi ortaya koymamız neticesinde Cenâb-ı Hakk’ın bizlere 
birer lütfudur. Belki bidayette ortaya koyduğumuz irademiz bile O’nun 
sevkiyledir. 
Teveccühü Hizmete Tevcih Et!
Fakat bütün bunlara rağmen bazen teveccühü savmanız mümkün olmaz. 
İşte böyle durumlarda ehven-i şerreyn olarak veya hayr-ı kesîre 
karşılık hayr-ı kalîl olarak insan onu bir yönüyle hizmet istikametinde 
kullanmalıdır. Yani başkaları size teveccüh gösterdiğinde siz 
de, imkânı varsa, o teveccühleri hakiki mânâda teveccühe layık 
olana tevcih edersiniz. Bu sebeple elinizde bir fırçanız olsa ve 
siz onu her hareket ettirişinizde baş döndürücü bir poster meydana 
getirseniz yine de çok rahatlıkla şöyle diyebilmelisiniz: “Vallahi, 
billahi, tallahi bunları Allah yaptırtıyor. Ben bu işi, böyle mükemmel 
bir şekilde ortaya koyabilecek kabiliyet, istidat ve ufukta bir insan 
değilim.” Mesela, Hz. Pîr-i Mugân’ın, kendisine teveccüh edip 
yanına gelmek isteyenlere; “Ne diye onca para verip masrafa gireceksiniz. 
Bir yerde oturup eserleri okumanız daha iyi olur.” mealinde sözler 
söyleyerek insanların nazarını kendinden başka bir tarafa çevirdiğini 
görüyoruz. 
Evet, insanlar etrafınızda halkalar oluşturmuş, size teveccüh ediyor, 
sizin tavsiyelerinizi dinliyorlarsa ve siz de onların bu teveccühlerini 
savma imkânına sahip değilseniz, işte bu durumda bir içtihat hatası 
olarak size olan teveccühlerini –ki hüsnüzanna makrun içtihat 
hataları onlara sevap bile kazandırabilir– yapılması gerekli olan 
işlere yönlendirerek değerlendirebilirsiniz. Tabiî ki, böyle bir 
durumda kendisine teveccüh edilen zatın, boynu kırılmayacak ölçüde 
Allah’la irtibatının kavi olması çok önemlidir. 
 Aynı 
şekilde bir mefkûreye, insanların derin bir bağlılıkla inanıp 
itimat etmeleri çok önemli bir kredidir. İşte bu kredi, milletimiz 
ve insanlık adına rantabl olarak değerlendirilmelidir. Meselâ siz, 
size teveccühte bulunanlara şöyle diyebilirsiniz: “Eğitim 
müesseseleri ve kültür lokalleri 
milletimiz ve insanlık için hayatî 
ehemmiyeti haiz. Bu sebeple her yerde 
okullar açın, kültür lokalleri 
yapın. Eğer tek başınıza yapamıyorsanız, himmetlerinizi inzimam 
ettirin, imkânlarınızı bir araya getirin ve böylece daha büyük 
işlere, daha büyük hizmetlere talip olun ve böylece dünyanın değişik 
yerlerinde kendi ruhunuzun ilhamlarını 
sinelere boşaltacak zemin ve platformlar oluşturun!” 
 Yoksa 
el âlemin sizi alkışlamasının, göklere çıkarmasının ahiretiniz 
hesabına size hiçbir faydası yoktur. Evet, bunlar sizin için bir 
kazanım değildir; sadece nefsanî hislerinizi tatmin eder. Aslında 
bunu, bir tatminden ziyade, insanı sürekli, o türlü beklentilere 
sevk eden; sevk edip ona mütemadi stres ve anguazlar yaşatan bir afet 
olarak ifade etmek daha doğru olacaktır. Evet, böyle bir beklenti, 
insanı teveccüh ve alkış konusunda açgözlü hâle getirmekten 
başka bir işe yaramaz. Devleti idarede zirveye ulaşmış bir insan, 
yine kendisi gibi bir zat vefat ettiği zaman onun cenazesine yüz binlerce 
insanın iştirak ettiğini görünce, “Acaba öldüğüm zaman beni 
de bu kadar insan teşyi eder mi?” diyor. Yahu, sen hakiki mânâda 
öldükten, yani hayatta iken ruhunu ve kalbî hayatını öldürdükten 
sonra, o kalabalığın on katı insan senin cenazene gelse ve namazını 
da kılsa bütün bunlar senin için ne ifade eder, onların sana ne 
yararı olur ki! Zira her şey kabir kapısına kadardır. O noktadan 
sonra asıl önemli olan senin Allah’la irtibatındır. Hayattayken 
Allah’la irtibatın ne ölçüdeydi? Ne kadar rıza solukluyordun? 
“Allahım benden hoşnut ol!” diyor muydun? “Allahım! Beni benliğin 
hapsinden kurtar ve Senliğe ulaştır. Seninle hemdem eyle. Maiyetine 
erdir!” diye bir talebin var mıydı? Eğer böyle bir dua ve talebin 
yoksa, cenazende milyonlarca insan olsa da sana bir faydası olmaz ki!
 Hâsılı, 
siz, bir taraftan, halkın size olan teveccühlerini savma ameliyesi 
gerçekleştirirken, diğer taraftan da o teveccühleri şöyle böyle 
semereli hâle getirmeye bakmalısınız. Evet, insanların size olan 
itimatlarını, hüsnüzanlarını ve tavsiyelerinize inanmalarını, 
siz de onların uhrevî hayatları adına değerlendirme yoluna gitmelisiniz. 
Meselâ ben bir ziraat mühendisi olsam, gözümün içine bakanlara 
ziraatçılıkta profesyonel olma yollarını anlatırdım. Veya iyi 
bir kimyager olsam, onlara kimyanın farklı yönlerinden istifade etme 
yollarını öğretirdim. İşte mesleğimiz itibarıyla insanları 
irşada sevk etmek de bu türden bir gayrettir. Teveccüh kredisi böyle 
değerlendirilmelidir. Bu yapılabildiği takdirde siz vebalden kurtulmuş 
olursunuz, onlar da hüsnüzanna bağlı içtihat hatalarının sevabını 
almış olurlar.
 Fakat 
şunu da ifade edeyim ki, herkesten böyle bir tavrı beklemek, bilhassa 
günümüzde bir hayli zordur. Çünkü şöhret zehirli bir bal gibidir. 
Hatırlayacağınız üzere, Üstad Hazretleri bu meseleyi ifade sadedinde: 
“Şöhret, ayn-ı riyâdır ve kalbi öldüren zehirli bir baldır. 
İnsanı, insanlara abd ve köle yapar… O belâ ve musibete düşersen,
 إِنَّا لِلّٰهِ 
وَإِنَّا إِلَيْهِ رَاجِعُونَ 

de, o belâdan kurtul…” diyerek bize hem şöhret afetini, hem de 
ondan kurtulma yolunu gösterir. Bu açıdan bir hamlede, bir 
nefhada insanların müspet mânâda değişmesini, şöhret hissini 
ayaklarının altına alıp üzerinde zıplamalarını, raks etmelerini 
beklemek doğru değildir. Böyle bir beklentiye girerseniz sukût-u 
hayale uğrarsınız. Bu mevzuda istenen sonuç, ancak yavaş yavaş, 
tedricen ve insanları rehabilite ede ede elde edilebilir.
</div>

Teveccüh Kredisi