Kırık Testi

<div class="elementor-widget-container">
Soru: Mâruf-i Kerhî Hazretleri’ne isnat edilen; “Cenâb-ı 
Hak, hayır murad ettiği kulları için amel kapısını açar, cedel kapısını 
kapatır.” muhtevasındaki sözü nasıl anlamalıyız? İzah eder misiniz? 
Cevap: Hazreti Muhammed Mustafa (sallallâhu aleyhi 
ve sellem) mektebinin önemli çıraklarından, mânâ âleminin kahramanlarından ve 
Asya’nın nurefşan âbidelerinden birisi olan Mâruf-i Kerhî Hazretleri, kendi 
devrini aydınlatmış önemli bir şahsiyettir. Aynı zamanda o, tasarrufu devam eden 
büyük velilerden biri olarak sayılmıştır. İşte kalb ve ruh ufkunun bu büyük 
kahramanı, 
إِذَا أَرَادَ اللّٰهُ بِعَبْدٍ خَيْرًا فَتَحَ عَلَيْهِ بَابًا 
لِعَمَلٍ وَأَغْلَقَ عَلَيْهِ بَابَ الْجَدَلِ وَإِذَا أَرَادَ اللّٰهُ بِعَبْدٍ 
شَرًّا اَغْلَقَ عَلَيهِ بَابَ الْعَمَلِ وَفَتَحَ عَلَيْهِ بَابَ 
الْجَدَلِ“Cenâb-ı Hak bir kul hakkında hayır murad ettiğinde onun 
için amel kapısını açar ve cedel kapısını kapatır; şer murad ettiğinde ise, amel 
kapısını kapatır ve cedel kapısını açar.” (el-Kazvinî, Muhtasaru Şuabi’l-îman, 
Dımeşk, Daru İbn Kesîr, 1/44-45) buyurmak suretiyle, bir taraftan kalb ve ruh 
hayatının canlılığı için amelin önemine, diğer taraftan da hakikatleri görmeye 
engel teşkil eden ve mânevî hayat için öldürücü bir virüs konumunda bulunan 
cedel zaafına dikkatleri çekmiştir. 
 
Amel ve İbadet 
Burada zikredilen ameli, kulluk şuuru içinde, Allah’ın (celle celâluhu) 
rızasını hedefleyerek yerine getirilen her türlü iş, vazife ve mükellefiyet 
olarak anlayabiliriz. Her ne kadar usûl-i fıkıh ıstılahında ibadetler; farz, 
vacip, sünnet gibi sınıflara ayrılmış ise de, Allah’ın emri olmaları itibarıyla 
bunların hepsi çok önemlidir. Evet, ibadetleri kendi içinde ele alıp 
düşündüğünüzde, nispetler perspektifinde, ibadetlerin bir kısmına “küçük” 
diyebilirsiniz. Fakat bilinmesi gerekir ki, farzıyla, vacibiyle, sünnetiyle 
ibadetlerin hepsi büyüktür, “küçük” diye vasıflandırabileceğimiz hiçbir ibadet 
yoktur ve hepsi Allah katında çok değerlidir. Hatta Hazreti Pîr’in ifadesiyle, 
Resûl-i Ekrem Efendimiz’in (sallallâhu aleyhi ve sellem) âdet-i seniyyelerine 
ittiba ederek, âdeti ibadete çevirme niyetiyle yapılan ameller bile çok büyüktür 
ve kesinlikle hafife alınamaz. Meselâ yemek yeme, su içme, istirahat etme gibi 
âdiyattan olan bazı amellerde Habib-i Kibriya Efendimiz’e ittiba mecburiyeti 
olmasa ve bunu terk eden insan sukût etmese bile, elfaz-ı küfür ve efâl-i 
küfürle alâkalı bazı kitaplara baktığımızda, Efendiler Efendisi’nin (aleyhi 
ekmelüttehâyâ) bu gibi amellerdeki mübarek âdetlerini hafife almanın insanı iman 
dairesinden çıkartacak bir durum olduğu görülür. Küfre düşen bir insanın o ana 
kadar yaptığı bütün hasenatın boşa gideceği göz önünde bulundurulduğunda, 
insanın bu mevzuda ne kadar hassas ve ne kadar dikkatli olması gerektiği 
zannediyorum daha iyi anlaşılır. 
Bu açıdan İnsanlığın İftihar Tablosu’nun âdet-i seniyyelerini yapmaya mecbur 
olmasanız da, bir mü’min olarak kat’iyen onu hafife alamazsınız, almamanız 
gerekir. Meselâ Peygamber Efendimiz (sallallâhu aleyhi ve sellem) istirahat 
buyururlarken, mübeccel ve mukaddes ellerini başlarının altına kor, mübarek 
bacaklarını kıvırır ve sağ taraflarına yatarlardı. Bir insan bu şekilde yatmasa, 
meselâ, bacaklarını açsa, sırt üstü yatsa, o insan elbette ki dinden çıkmaz. 
Fakat bu insan, –hafizanallah– Efendiler Efendisi’nin (aleyhi salavâtullahi ve 
selâmuh) bu yatış şeklini hafife alacak ifadeler kullanırsa, onun sukût etme 
ihtimali vardır. Görüldüğü gibi bu oldukça nazik bir meseledir. 
İbadet çerçevesinde arz etmeye çalıştığımız bu izahlardan da anlaşılacağı 
üzere en büyüğünden büyüğüne, büyük olanından küçük gibi görünenine kadar bütün 
ibadetleri yerine getirmek çok önemlidir. Kanaatimce Mâruf-i Kerhî 
Hazretleri’nin ifadesindeki “amel” kelimesine de işte bu perspektiften bakmak 
gerekir. Yani denilebilir ki, onun cümlesindeki amelden maksat, Cenâb-ı Hakk’ın 
emirlerine bağlılık içinde ve O’nun rızasını tahsil etme istikametinde 
gerçekleştirilen her türlü ameldir. 
Bu noktada, ayrıca üzerinde durulması gereken bir husus da şudur: İman her 
şeyin esası ve temeli olduğundan elbette ki, ibadete giden yol da imandan geçer. 
Fakat bilinmelidir ki, imanın insanda rüsuh bulması, kökleşmesi, tabiatının bir 
derinliği ve buudu hâline gelmesi de ibadet ü taatle olur. Evet, insan, ibadet 
yapa yapa, hayır işleye işleye imanı, tabiatının bir derinliği hâline getirir ve 
o imanı derinlemesine içinde duyar. Bu açıdan da iman bir esas olmakla beraber, 
ona göre esas sayılmayan ibadet ü taat onu takviye edip güçlendirir. Meseleye 
felsefî bir mülâhazayla bakılacak olursa, bunlardan birine nazarî, diğerine de 
amelî iman denilebilir. Zât-ı Ulûhiyetin –tabiri caizse– “mahiyet-i 
nefsü’l-emriye”siyle bilinmesi de amelî imana bağlıdır. İşte bir kul için, 
ibadet ü taat bu denli önemli olduğundan, “Cenâb-ı Hak bir insan hakkında hayır 
murad ettiğinde, onun için amel kapısını açar, ibadet ü taate giden yolları 
gösterir.” denilmiştir. 
Cedel: Bâtılı Hak Gösterme Gayreti 
Cümledeki ikinci unsur olan cedel mevzuuna gelince o; dilbazlık yapmak 
suretiyle, kelime oyunlarıyla bâtılı hak gösterme gayreti, hakikatleri ters yüz 
etme cehdi demektir. Cedeli illa da başka bir kelimeyle ifade etmek 
istiyorsanız, onun mânâsını karşılayabilecek en uygun kelime diyalektiktir. 
Cedel ve diyalektiğin kaynağı ise, insanın kendini başkalarından üstün görmesi 
ve sürekli bir faikiyet mülâhazası içinde olmasıdır. Öyle ki ona “Gözün üzerinde 
kaşın var!” bile diyemezsiniz. Çünkü o, mutlak surette, –hâşâ ve kellâ– kendini 
eksik ve kusurlardan münezzeh ve müberra görmektedir. Bu açıdan hiçbir zaman 
üzerine toz kondurtmaz ve asla hakkında olumsuz bir söz söyletmez. Ayrıca o, 
“Burnundan kıl aldırtmaz!” denecek ölçüde bir gurur âbidesidir. Hâsılı 
denilebilir ki, cedel ve diyalektik; kibir, fahir, enaniyet ve gurur gibi 
zaaflardan kaynaklanır. 
Mefhum karışıklığına düşülmemesi için şunu da ifade edeyim ki, cedel ve 
mücadele kelimeleri aynı kökten gelseler de, umumiyet itibarıyla ifade ettikleri 
mânâ farklıdır. Cedeli, Arapça’daki “mirâ” kelimesiyle ifade edilen ve hakikatin 
ortaya çıkıp tebellür etmesi için değil de, yanlış da olsa kendi anlayışını, 
fikir sûretindeki heva u hevesini ne yapıp edip karşı tarafa kabul ettirme cehd 
ve gayreti şeklinde anlayabiliriz. Mücadeleyi ise, müspet-menfî bir netice için 
çalışıp didinme, cehd ve gayret gösterme, münakaşa ve münazarada bulunma… gibi 
daha umumi mânâda kullanırız. Meselâ, Kur’ân-ı Kerim’de; 
وَجَادِلْهُمْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ “Onlarla en güzel 
bir yolla mücadelede bulun.” (Nahl sûresi, 16/125) buyruluyor ki müspet mânâdaki 
mücadeleye bir misal olarak zikredilebilir. Evet, hakkı ikame, adaleti tesis 
adına ortaya konan cehd ve gayretler; alkışlanacak, takdirle yâd edilecek ve 
nezd-i ulûhiyette kıymeti haiz bulunan mücadele şekilleridir. Cedel ise, akıl ve 
mantık oyunlarıyla başkalarını aldatma; aldatıp tongaya düşürme mânâsında 
mücadelenin güzel olmayan şeklidir. 
 
Günümüzde televizyonlarda sıkça gördüğümüz tartışma programlarında ortaya 
konulan üslûp, cedel ve diyalektik için canlı bir misaldir. Meselâ, bir 
programda itikatla alâkalı bir mevzu konuşuluyor. Bir âlim çıkıp orada, Kur’ân 
ve Sünnet ışığında imanın dindeki yeri ve önemini, inançsızlığın insan için ne 
büyük bir kayıp olduğunu dile getiriyor. Fakat bakıyorsunuz, söylenen bu 
hakikatten rahatsız olan ve onu kabul etmek istemeyen karşısındaki insan, 
diyalektiğe başvuruyor ve: “Ne demek istiyorsun? Sadece sen mi Cennet’e 
gireceksin”, “Allah inananların Rabbi olduğu gibi, inanmayanların da Rabbi değil 
mi?” ve –hâşâ– Allah’ı sorgular gibi, “Allah günahkârları da Cennet’e koysa neyi 
noksan olur ki?” gibi laflar ediyor. Hâlbuki o âlim zatın, karşı tarafı 
inançsızlıkla itham etme gibi bir kastı söz konusu değil. O sadece temel 
disiplinler çerçevesinde imana dair bir hakikati dile getirmektedir. Fakat iman 
adına nasslarla belirlenen çerçeveyi kabul etmek istemeyen muhatabı ise, laf 
kalabalığı, kelime oyunları ve asılsız ithamlarla, iman adına ortaya konan o 
çerçeveyi kırmayı düşünmekte, böylece o tartışmadan galip çıkmayı 
hedeflemektedir ki, işte bu tavır cedel ve diyalektik demektir. 
Günaha Günah İlave Etmemek İçin 
Hemen şunu ifade edeyim ki, ben böyle bir durumla karşılaştığımda, muhatabı 
günaha, günah ötesi bir günaha sevk etmemek için: “Allah’a (celle celâluhu) 
kimin gerçekten iman ettiğini Kendisi bilir, biz bilemeyiz. Ben her gün iki yüz 
rekât namaz kılsam, gecelerimi hep evrâd u ezkârla geçirsem bile, bu amelleri 
yapmayan bir başkası Allah’a benden daha sağlam iman etmiş olabilir.” 
demişimdir. Kanaatimce bu husus çok önemlidir. Zira işlenen bir günaha yeni bir 
günah eklenmemesi için, karşımızdakine yeni bir günah fırsatı vermememiz, yeni 
bir günah kapısı aralamamamız gerekir. 
Diyalektiğe giren insanlarla alâkalı önemli bir husus da, Efendiler 
Efendisi’nin, cedele tutuşan insanların ilham esintilerinden mahrum kalıp 
onlardan vahyin bereketinin kesileceği şeklindeki ikazıdır. Bu uyarı 
çerçevesinde diyebiliriz ki, diyalektiğe müptela olanların konuştukları hep heva 
ve heves ürünüdür. Bir ömür boyu konuşup durdukları şeyler hiçbir zaman 
gönüllerde müspet ve kalıcı bir tesir meydana getirmez. Bundandır ki, günümüzde, 
kitaplar devirmiş, müktesebatı çok engin ve çok iyi konuşup duran insanlar 
görürüz. Fakat ne yazık ki bu kişiler, milletimizin maddî-mânevî terakkisi adına 
herhangi ciddi bir proje ortaya koyamamış, insanımıza uzun soluklu ve kalıcı bir 
hizmet sunamamıştır. Demek ki bunlar vahyin bereketinden cüda düşmüş ve ilhamdan 
mahrum kalmışlardır. 
Yapılması Gereken Bunca İş Varken 
Meselenin inanan insanlara bakan yönüne gelince: Diyalektik ve cedel 
bombasının patladığı, yani onun bir sistem, bir metot olarak benimsendiği 
yerlerde, insanlar o bombanın alfa, beta tesirlerine maruz kalmışlardır. İnanan 
insanlar içinde ise, o bombanın üçüncü derecede gama tesirine maruz kalmış ve 
ondan şöyle böyle etkilenmiş olanlar vardır. Bu sebeple onlar da, kendi 
seviyelerine göre, vahyin bereketinden yoksun, ilhamdan mahrum kalmışlardır. 
Diğerleri mahrum der mahrumken, berikiler de mahrumiyet içinde hayatlarını 
sürdürmüşlerdir. 
Bundan dolayı bakıyorsunuz, bir aksiyon insanı, bir adanmış gönül dahi 
çağımızın bu umumî havasından müteessir olup hadisin ifadesiyle zükkama 
tutulabiliyor. Meselâ adanmış bir ruh, bütün zamanını, kendi plan ve projesine 
vakfetmesi, müspet harekete sarf etmesi gerekirken, “Biz bu yolun adanmış bir 
ferdiyiz.” anlayışıyla başka şeylere başını kaldırıp bakmaması iktiza ederken, 
cedel ve diyalektik adına ortaya atılanlara kulak kabartıp zihnî ve fikrî 
dağınıklığa düşebiliyor. Evet, umumi ortamın tesiri, televizyon, internet ve 
gazetelerin etkisiyle adanmış bir ruh da kendini bu havaya kaptırabiliyor. 
Oysaki Hazreti Pîr’in ifadesiyle bizim iki değil, dört elimiz bile olsa iman ve 
insanlık yolunda yapılması gerekenler açısından yine de yetmez. Bugün insanımız, 
fedakârlık, civanmertlik ve adanmışlık duygusuyla hareket ederek dünyanın dört 
bir yanına açılmıştır. Şimdi önümüzde böylesine geniş alanlı bir açılım ve 
yapılması gereken bunca hizmet varken, santimini bile zayi etmeksizin, tasavvur 
ve düşüncelerimizi, aksiyon ve cehdimizi ilim ve sevgi yolundaki bu adanmışlık 
çizgisine sarf etmemiz gerekmez mi? Tahayyüllerimiz, tasavvurlarımız, 
düşüncelerimiz hep o istikamette olmalı değil mi? O kadar ki, –afedersiniz– 
ıtrahattan sonra istibra yaparken atılan beş-on adımlık bir zaman dilimi içinde 
dahi, “Acaba bu meseleyi daha hızlı bir şekilde nasıl yapabiliriz, bu açılımlara 
yeni açılımlar nasıl ilave edebiliriz?” diye düşünmemiz gerekmez mi? Evet, 
dünyada gidilmedik, ulaşılmadık bir yer kalırsa Allah indinde mesul oluruz 
diyerek, nâm-ı celîl-i Muhammedî’yi ve O’nun sevgi ve merhamet anlayışını 
dünyanın her yerine götürmenin hesabı yapılmalıdır. Yoksa, kendi 
kuruntularımızla yaşama, kahvehanede, sağda-solda konuşup durarak ömür tüketme, 
laf-ı güzafla hayatı bitirme İnsanlığın İftihar Tablosu ve O’nun vaad 
ettiklerine inanan bir insanın işi olamaz. Evet, O’nun namını cihana duyurma 
gibi ulvî, mukaddes ve şerefli bir iş içinde olduğumuzun şuurunda isek, o yolda 
olduğumuza inanıyorsak, o zaman bizim üzerimize düşen ne yapıp edip mutlaka 
O’nun nâm-ı celîlini dünyaya duyurmanın bir yolunu bulmak olmalıdır. 
Eğer siz, bu duygu ve bu düşünceyle meşbu iseniz, Allah’ın izniyle bütün 
vaktinizi ona göre programlar, hep o istikamette koşturup durur ve böylece 
hayatınızda cedel ve diyalektiğe düşecek bir boşluk bırakmamış olursunuz. 
Bu noktada akla şöyle bir soru gelebilir: Hazımsız insanlar tarafından dile 
getirilen tenkit, itham ve iftiralara maruz kalabiliyoruz? Böyle bir durum 
karşısında ortaya konan mücadele de cedel kategorisi içine girer mi? 
Eğer sizin meşru müdafaa adına tavzihte bulunmanız, tashih etmeniz hatta 
tekzipte bulunmanızı gerektiren durumlar olursa, mâkul bir tarzda bu yollara 
müracaat edebilirsiniz. Hatta gerekirse, bir kere daha o türlü bir iftira 
cüretkârlığına girilmemesi için tazminat davası açarak hukuk yoluyla müfterinin 
ağzına bir fermuar vurmayı düşünebilirsiniz. Elbette ki bu durum, sizin hukukî 
ve demokratik bir hakkınızdır. Buna kimse bir şey diyemez. Fakat neticede böyle 
bir müspet netice alma düşünce ve gayesi olmadıkça, falanın şöyle demesi, 
filanın böyle demesi, kendi mefkûresine kilitlenmiş insanları kanaatimce hiç 
alâkadar etmemelidir. Evet, adanmış bir gönül, insanımızı i’lâ istikametinde 
vazifesi neyse ona bakar/bakması gerekir. Yine Hazreti Pîr’in ifadeleri içinde, 
karşımızda müthiş bir yangın var. Alevleri göklere yükseliyor. İçinde evladımız 
tutuşmuş yanıyor. O yangını söndürmeye koşarken yolda biri bizi kösteklemek 
istemiş de ayağımız ona çarpmış. Ne ehemmiyeti var? O müthiş yangın karşısında 
bu küçük hâdise bir kıymet ifade eder mi? İşte bu ruha kilitlenmiş insanlar, 
ömürlerini hep bu anlayış istikametinde dolu dolu geçirirler. Evet, onlar hep 
amelle, aksiyonla dolu dolu yaşarlar; Cenâb-ı Hak da onların sa’y u gayretlerine 
dolu dolu mükâfat ihsan eder, karşılığını kat be kat verir ve Hakk’ın inayetine 
sunulmuş o davetiyelerle, bir baştan bir başa bütün bir yeryüzünü çemenzâre 
çevirir. 
</div>

Amel ve Cedel