hem mürîd (irade eden) hem mütekellim (konuşan) bir Zât’a yakışır şekilde sonsuz tecellileriyle, açıkça ve zorunlu olarak, bu vasıflara sahip bir Vâcibü’l-Vücûd’un, bu isimlerin sahibi bir Vahid-i Ehad’ın, bir Fâil-i Ferd-i Samed’in varlığı güneşten daha aşikâr, daha parlak bir tarzda, kalbdeki iman gözüne görünür gibi kesin şekilde, ilmelyakîn bilinir.

Çünkü güzel ve mânidar bir kitap, muntazam bir ev, açıkça, yazma ve yapma fiillerini.. güzel yazma ve intizamlı yapma fiilleri, açık bir şekilde yazıcı ve dülger⁸⁸ unvanlarını.. yazıcı ve dülger unvanları ise açıkça yazı ve dülgerlik sanatlarını ve sıfatlarını.. ve bu sanat ve sıfatlar da apaçık şekilde, herhalde, Mevsuf, Sâni, Müsemmâ ve Fail bir Zât’ın varlığını zorunlu kılar. Failsiz bir fiil ve müsemmasız⁸⁹ bir isim mümkün olmadığı gibi, mevsufsuz⁹⁰ bir sıfat ve sanatkârsız bir sanat da mümkün değildir.

İşte bu hakikate ve kaideye dayanarak şu kâinat, içindeki bütün varlıklarla beraber, kaderin kalemiyle yazılmış, kudretin çekiciyle yapılmış mânidar sayısız kitap, mektup, bina ve saraylar hükmünde –her biri binlerce yönden ve beraber hadsiz surette– Rabbanî ve Rahmanî nihayetsiz fiilleriyle.. o fiillerin kaynağı olan bin bir ilahî ismin sonsuz cilveleriyle.. ve o güzel isimlerin kaynağı olan yedi sübhanî sıfatın nihayetsiz tecellileriyle; o yedi kuşatıcı ve kutsî sıfatın madeni ve mevsufu olan ezelî ve ebedî bir Zât-ı Zülcelâl’in varlığının vücûbuna ve birliğine sayısız işaret ve şahitlik eder. Aynen bunun gibi, bütün o varlıklarda bulunan bütün güzellikler, cemâller, kıymetler, kemâller de Rabbanî fiillerin, ilahî isimlerin, Samed Zât’ın sıfatlarının ve sübhani icraatı ile onun gereği olan vasıflarının, kendilerine lâyık ve uygun kutsî cemâl ve kemâllerine.. ve hepsi birden Zât-ı Akdes’in⁹¹ kutsî cemâl ve kemâline açıkça şahittir.

İşte faaliyet hakikati içinde görünen rubûbiyet hakikati, ilim ve hikmetle yaratma, var etme, sanatlı bir şekilde ve benzersiz vücuda getirme.. nizam ve ölçü ile takdir, tasvir, tedbir (idare) ve tedvir (çekip çevirme).. kast ve irade ile tahvil (şekilden şekle sokma), tebdil